تامین میکروالمنت‌ها و تاثیرات بیواستیمولانتی با محلول پاشی آمینوکلات‌ها (میکرومیکس زنیت آلمان)

مقدمه

عناصر میکرو از ضروریات رشد و نمو گیاهان هستند و کمبود انها در رشد و نمو گیاه اختلال ایجاد می کند. متاسفانه بخش بزرگی از خاک های ایران امکا ن عرضه این عناصر به گیاهان را ندارند . گرچه ممکن است بعضی از این عناصر در خاکهای ایران به میزان کافی هم باشند اما شرایط جذب وجود ندارد .

ph قلیایی ، میزان بالای اهک ، شوری اب و خاک ، میزان بالای فسفر از جمله مهم ترین دلایل ایجاد این شرایط هستند.

از انجاییکه میزان نیاز گیاهان به این عناصر ضروری ، بسیار کم است و از طرفی امکان جذب انها از خاک تحت تاثیر عوامل محدود کننده قرار دارد بنابر این محلول پاشی این عناصر و جذب از طریق برگ ،روشی جایگزین و موثر در تامین عناصر میکرو است .

کلاته کردن راهی برای بهبود جذب ریز مغذی ها

یکی از معضلات محلول پاشی میکرو المنت ها ناپایداری انها در اب است . به دلیل اینکه اب مصرفی در محلول پاشی دارای بسیاری از ترکیبات از جمله کربنات ها ، بی کربنات ها ، کلسیم و منیزیم و… را در خود دارد و این ترکیبات به سرعت با اهن ، روی ، منگنز و … واکنش می دهند و ضمن تثبیت ، اثر گذاری و جذب انها را به شدت کاهش می دهند .بنابر این اگر در محلول پاشی ها از ترکیبات سولفاته این عناصر مثل سولفات اهن ،سولفات روی ،سولفات منگنز استفاده کنیم عملا چون این سولفات ها در اب یونیزه می شوند و یون های عناصر فلزی به سرعت با یون ها غیر فلزی فعال نظیر کربنات ها ،بی کربنات ها و کلسیم واکنش نشان می دهند ، سبب کاهش شدید جذب این عناصر توسط گیاهان می شوند .

راهکار موثر و کاربردی ، کلاته کردن عناصر معدنی مورد نظر با تر کیبات الی است. کلاته کردن یعنی احاطه و درگیر کردن عنصر معدنی توسط ترکیبات الی  که دسترسی عنصر معدنی را  به سایر ترکیبات، غیر ممکن کرده یا به حداقل می رساند و به این ترتیب عنصر معدنی مورد نظر حفظ شده و در زمان مناسب و به ارامی در اختیار گیاه قرار می گیرد.

ترکیبات کلات کننده انواع مختلفی دارند، معروف ترین انها EDTA و EDDHA هستند.

Ethylene Diamine Tetra Acid یا اسید اتیلن دی امین تترااستیک با فرمول شیمیایی C10H16N2O8 همان EDTA است.

ساختار آن دارای:

2گروه آمین -NH2

4گروه کربوکسیل -COOH

است.

EDDHAیا Ethylene Diamine-N,N’-bis(Di Hydroxyphenylacetic Acid) با فرمول C18H20N2O6 ملکول اتیلن دی امین – ان. ان بیس (دی هیدروکسی فنیل استیک اسید) علاوه بر گروه های آمینی و کربوکسیلی، دارای حلقه های آروماتیک هیدروکسیله است که قدرت اتصال بسیار بالایی به آهن ایجاد می کنند.

 

 مقایسه دو کلات کننده EDDHA و EDTA

ویژگی ها	EDTA	EDDHA
قدرت نگهداری اهن	متوسط	بسیار زیاد
پایداری در PH بالا	ضعیف	عالی
مصرف درخاکهای اهکی	نامناسب	بسار مناسب
قیمت	ارزان تر	گران تر
نوع مصرف	محلول پاشی و خاک های اسیدی	مصرف خاکی به ویژه  در خاک های اهکی

 

نکته مهم در مورد EDDHA وجود سه ایزومر آن است .ملکول این کلات دارای دو حلقه آروماتیک است که گروه هیدروکسیل می تواند در موقعیت های مختلف روی ان قرار گیرد به همین دلیل دارای  سه ایزومر اصلی است . در شکل زیر این سه ایزومر به بهترین شکل نشان داده شده است . به موقعیت گروه هیدروکسیل -OH و اتصال آن به حلقه آروماتیک توجه کنید .

 

بهترین فرم کلات کننده ایزومر ortho-ortho است و هرچه میزان این ایزومر بیشتر باشد نشان دهنده کیفیت بالای آن کلات آهن است .

دو ایزومر دیگریعنی ortho-para و Para-para قدرت کلات کنندگی ضعیفی دارند و هرچه میزان انها بیشتر باشد کیفیت کلات اهن کاهش پیدا می کند. به جز این دو کلات کننده مهم ،کلات کننده های متعدد دیگری نیز وجود دارند که هر کدام معایب و محاسن خاص خودشان را دارند .

یکی از مهمترین معایب همه این کلات کننده ها این است که پس از ازاد سازی عنصر معدنی، باقی مانده ملکول یعنی بخش الی آن به عنوان یک ملکول بی فایده و گاها مزاحم هیچ کاربردی ندارد و عملا در مکانیسم های متعدد فیزیولوژی گیاهی هیچ نقشی ایفا نمی کند.

اسید های امینه به عنوان کلات کننده عناصر ریز مغذی و تاثیر آنها در کاهش تنش های گیاهی

اسید های امینه واحد های سازنده پروتیین ها و پروتیین ها بنیان حیات در کره زمین هستند. امروزه استفاده مستقیم از اسید های امینه در تغذیه گیاهی و نقش بی همتای انها در پروسه رشد و نمو گیاهان بر کسی پوشیده نیست.

اسیدهای امینه علاوه بر نقش تغذیه ای می توانند به عنوان کلات کننده  (Chelatin Agent) برای عناصر ریز مغذی مانند اهنFeروی Zn منگنز Mn مس Cuو تا حدودی کلسیم Ca  عمل می کنند. این ویژگی باعث افزایش جذب و انتقال عناصر غذایی در گیاه می شود.

اسید های امینه، کلات کننده هایی هستند که خودشان نیز نقش بسیار مهمی در تغذیه گیاهی دارند.

مکانیسم کلات کنندگی اسید های امینه

ملکول اسیدامینه دارای دو گروه فعال است :

گروه آمینی (−NH2)

گروه کربوکسیل (−COOH)

این گروه ها قادرند با یون های فلزی پیوند برقرار کرده و کمپلکس های پایدار تشکیل دهند .به عنوان مثال :

• گلیسین + آهن  ← کمپلکس آهن _ گلیسین
• گلیسین + روی ← کمپلکس روی _ گلیسین

این کمپلکس ها نسبت به یون های آزاد فلزی بسیار موثر تر هستند به دلایل زیر :

1. پایداری بیشتری دارند.
2. کمتر دچار رسوب می شوند.
3. راحت تر از کوتیکول برگ عبور می کنند.
4. سریع تر در آوند های گیاه جابه جا می شوند.

مزایای محلول پاشی عناصر میکرو همراه با اسید های امینه

الف:  افزایش جذب برگی

در محلول پاشی ، یون های آزاد اهن و یا روی (مثلا استفاده از سولفات های اهن و روی ) ممکن است در سطح برگ رسوب کنند یا به سختی از کوتیکول عبور نمایند. اما زمانی که این عناصر معدنی به شکل امینو کلات باشند :

1. نفوذ از کوتیکول افزایش می یابد.
2. ورود به سلول های اپیدرم سریع تر انجام می شود .
3. کارایی و راندمان مصرف کود افزایش پیدا می کند.

ب :کاهش تثبیت عناصر

تثبیت و رسوب عناصر فلزی در اب های قلیایی و سخت کاهش پیدا می کند.

((اسید های امینه موجود در امینو کلات ها از تشکیل هیدروکسید های نامحلول جلو گیری کرده و عناصر فلزی را برای مدت طولانی تری در محلول نگه می دارند و در نتیجه جذب و اثرگذاری ترکیبات افزایش می یابد.))

ج: انتقال بهتر در گیاه

کمپلکس های امینو کلات معمولا تحرک بیشتری در اوند های چوبی و ابکش دارند،

در نتیجه عنصر میکرو مورد نظر سریعتر به نقاط مورد نظر می رسد و علاِئم کمبود زودتر بر طرف می شود.

***  یکی از مهمترین نکات تمایز امینو کلات ها نسبت به سایر کلات ها این است که در نهایت امینو اسید های موجود در انها خودشان نیز در فرایند های فیزیولوژیک نقش ایفا می کنند و به این شکل ضمن تامین میکرو المنت ها ، گیاه از نقش مثبت امینو اسید ها هم بهره مند می شود. ***

نقش اسید های امینه در کاهش و بهبوداثرات منفی تنش های محیطی و بیولوژیک

اسید های امینه چنانچه گفته شد فقط ناقل و حافظ عناصر معدنی میکرو المنت نیستند بلکه خودشان نیز در متابولیسم تنش(محیطی و بیولوژیک ) نقش مهمی دارند . این نقش مهم اسید های امینه در کنترل و مقاوم سازی گیاه به تفضیل توضیح داده خواهد شد.

بیواستیمولانت ها ( Biostimulants ) و جایگاه آنها در تغذیه گیاهی

بیواستیمولانت به گروهی از مواد یا میکروارگانیسم ها گفته می شود که مستقیما به عنوان کود عمل نمی کنند بلکه فرایندهای فیزیولوژیکی گیاه را تحریک کرده و در نتیجه  جذب عناصر غذایی و تحمل گیاه به تنش ها را افزایش می دهند و در نهایت عملکرد بهبود یافته و تولیدات گیاه افزایش پیدا  می کند.

تعریف مورد قبول در اروپا که توسط  European Biostimulants Industry Council این است:

بیواستیمولانت های گیاهی محصولاتی هستندکه فرایند های تغذیه ای گیاه را مستقل از محتوای عناصر غذایی خود تحریک می کنند و هدف انها  بهبود کارایی مصرف عناصر غذایی،تحمل تنش های غیر زیستی ،افزایش کیفیت محصول  و  افزایش دسترسی عناصر غذایی در خاک و ریزوسفر است.

بنابر انچه ذکر شد کودها عناصر غذایی (میکرو و ماکرو) را در اختیار گیاه قرار می دهند اما بیو استیمولانت ها توانایی گیاه برای استفاده از مواد غذایی موجود و قدرت تحمل انها را در برابر تنش ها افزایش می دهند. بنابر تعریف بالا سولفات آهن کود، و اسید امینه و یا جلبک دریایی بیواستیمولانت محسوب می شود.

فن آوری های به روز کشاورزی همراه با تحقیقات گسترده ای که در تغذیه گیاهی صورت می گیرد ما را به این نتیجه می رساند که جهت استفاده حداکثری از کود ها و یا به عبارتی افزایش راندمان مصرف کود ناگزیر از استفاده بیشتر از بیواستیمولانت ها هستیم .

بیواستیمولانت ها علاوه بر افزایش راندمان مصرف کود ها ،به گیاهان کمک می کنند تا تنش های متعددی را که در معرض ان قرار دارند ، به خوبی تحمل کنند.

استفاده از بیواستیمولانت ها به تنهایی و بدون استفاده از کود های میکرو و ماکرو رایج است و نتایج بسیار عالی به دنبال داشته است . اما در صورتی که این ترکیبات به همراه عناصر ماکرو و میکرو استفاده شوند ، اثر هم افزایی (Synergistic) خواهند داشت.

مقالات و پژوهش های علمی معتبر درسال های اخیر در زمینه  امینو کلات ها و اثر بخشی انها در توت فرنگی گلخانه ای ، پسته ، مرکبات

با مرور مقالات معتبر منتشر شده در سال های 2023 تا 2026 ، می توان گفت که دیدگاه علمی در باره آمینو کلات ها و کود ها مبتنی بر اسید های امینه از “منبع تغذیه ای ساده” به   ” بیواستیمولانت های تغذیه ای” تغییر کرده است .امروزه اعتقاد بر این است که اثر انها فقط ناشی از تامین عناصر غذایی نیست بلکه از طریق بهبود جذب عناصر ، تنظیم متابولیسم نیتروژن ، افزایش فعالیت انتی اکسیدانی و ارتقا تحمل تنش باعث رشد و نمو بهینه و نهایتا تولید حداکثر می شوند.

در پژوهشی که در سال 2024 بر روی توت فرنگی هیدروپونیک گلخانه ای انجام گرفت نشان داد که بیواستیمولانت های مبتنی بر اسید های امینه باعث افزایش رشد رویشی و عمللکرد شده و مقاومت گیاه به تنش های محیطی به نحو محسوسی افزایش یافت.

تحقیق دیگری در سال 2024 نشان داد که مصرف کود ها ی محلول حاوی اسید های امینه حتی در شرایط کاهش 30 درصدی نیتروژن  ،کارایی مصرف نیتروژن را افزایش داده و افت رشد و کیفیت میوه را جبران و حتی کیفیت میوه را بهبود داده است.

مطالعه دیگری در زمینه مصرف امینو کلات پتاسیم در توت فرنگی نشان داد که در تنش سرما ،فعالیت انزیم های انتی اکسیدانی  CAT، SOD، APX افزایش یافته و خسارت اکسیداتیو کمتر از سولفات پتاسیم معمولی بود.

نگاهی به مجموعه مقالات متعدد در زمینه استفاده از امینو کلات های اهن ،روی،منگنز و پتاسیم نشان می دهد که تنش ناشی از شوری اب و تنش سرمایی تحت تاثیر این بیو استیمولانت های تغذیه ای در توت فرنگی به خوبی کنترل شده است.کاهش مصرف نیتروژن ،تحمل تنش انتقال نشا و تحمل تنش گرمایی تابستان از دیگر نتایج محسوس و معنی دار استفاده از امینو کلات ها بوده است.

در باغ های پسته ، تحقیقات میدانی بسیاری صورت گرفته که نشان می دهد محلول پاشی امینو کلات های اهن و روی باعث :

• افزایش غلظت کلروفیل
• کاهش زردی برگ
• بهبود رشد شاخه های جوان
•  افزایش درصد مغز
•  افزایش تشکیل جوانه گل

می شود.

مهمترین مزیت در پسته ،افزایش جذب آهن و روی در شرایط قلیایی و آهکی بودن خاک هاست.

در بسیاری از آزمایشات امینو کلات ها جذب و کارایی بسیار بیشتری نسبت به سولفات های معمولی داشته اند.

در مرکبات ،تمرکز بیشتر بر رفع کلروز آهن و افزایش تحمل تنش شوری بوده است.نتایج نشان می دهند که استفاده از امینو کلات های آهن ، روی و منگنز ،باعث می شود که کلروفیل افزایش و فتوسنتز و رنگ برگ بهبود یافته و تنش های اکسیداتیو کاهش پیدا کنند.

در یک تحقیق جامع بین شرکت زنیت و دانشگاه گوتینگن المان بر روی نهال های گلدانی صنوبر از دو ترکیب این شرکت به نام های کالیستا (ترکیبی معدنی از سنگ اهک دریایی با درصد کلسیم و سیلیسیم بسیار زیاد) ومیکرو میکس (امینو کلات با 25 درصد امینو اسید) استفاده شد جدول نتایج به صورت زیر بدست امد :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پارامتر	شاهد	Micro Mix	Calista	Calista+Micro  Mix
فتوسنتز خالص	9.2	9.8	11.4	17.8
هدایت روزنه ای	112	122	148	268
WUE	3.8	4.1	5.0	7.9
پروتئین کل	18.2	19.6	21.1	32.4
پرولین	12.1	13.0	14.1	27.8
MDA	28.4	26.1	22.8	11.3
SOD	12.4	13.6	17.0	28.1
کلسیم برگ	2110	2230	3820	4690
سیلیس برگ	820	860	3240	4180
وزن خشک	3.2	3.5	5.8	9.1

لازم به ذکر است هر تیمار یکبار با دوز 1 در هزار محلول پاشی شده است. تیمار کالیستا- میکرومیکس ، ابتدا کالیستا با دوز 1 در هزار و سپس میکرو میکس با دوز 1 در هزار محلول پاشی شده است .

نگاهی به نتایج نشان می دهد که تیمار کالیستا- میکرومیکس با شاهد در همه پارامترها اختلاف معنی داری دارد.این ازمایش اثر هم افزایی ترکیبات امینو کلات (میکرو میکس)  و عناصر مهمی مثل کلسیم و سیلیسیم را نشان می دهد.

اثرات مهم امینو کلات ها از چهار طریق اتفاق می افتد :

1. کلات کنندگی عناصر غذایی
2. عملکرد استیمو لانتی
3. تحریک سیستم انتی اکسیدانی
4. تنظیم بیان ژن های مرتبط با تنش

میکرو میکس زنیت : تامین میکرو المنت ها ، تاثیرات بیواستیمولانتی

این ترکیب مخلوطی از ریزمغذی ها(Fe ، Zn،  Mn ، Cu) است که با اسید های امینه کلات شده است. در درجه اول یک کود ریز مغذی امینو کلات محسوب می شود نه یک بیواستیمولانت خالص

اما چرا میکرومیکس زنیت بیشتر یک ترکیب بیواستیمولانت محسوب می شود که میکرو المنت ها را هم در اختیار گیاه قرار می دهد؟

جواب این سئوال به دو نکته مهم در این ترکیب فوق العاده مربوط است که باعث می شود جنبه بیواستیمولانتی این ترکیب بسیار پررنگ باشد، به نحوی که ضمن تامین عناصر ریز مغذی تاثیرات مثبت بیو استیمولانتی ان مشهود باشد.اولین نکته میزان بالای اسید امینه ان است و نکته مهم بعدی مربوط به نوع اسید های امینه انتخاب شده در این ترکیب است. 25 درصد اسید امینه ان هم عمدتا ازاد و چپ گرد و اسید امینه های موثری نظیر گلیسین و پرولین و گلوتامیک اسید، میکرومیکس زنیت را خاص کرده است.

در این نوع ترکیبات دو مکانیسم همزمان عمل می کند:

نقش تغذیه ای

نگاهی به درصد عناصر میکرو موجود در این ترکیب (درصد وزنی – وزنی ) نشان می دهد که میزان عناصر میکرو در حد مناسبی است از طرف دیگر این عناصر با امینو اسید ها کلات شده اند.

عناصر میکرو در زمان حل شدن در تانکر محلول پاشی، در معرض انواع ترکیبات و یون های قرار دارند و احتمال ترکیب شدن با انها و حذف و خارج شدن انها از پروسه جذب از برگ وجود دارد. برای مثال اگر سولفات اهن را برای تامین آهن به صورت محلول پاشی استفاده کنیم ، سولفات آهن در اب یونیزه شده و یون آهن در معرض کربنات موجود دراب تانکر به فرم نامحلول کربنات آهن در می اید و رسوب می کند.

Fe++  + CO3−−    →    FeCO3

کلات شدن این عناصر معدنی مثل اهن و روی  با امینو اسید و ایجاد امینو کلات ها، پایداری انها را در تانکرمحلول پاشی تا زمان جذب از برگ افزایش می دهد. این موضوع سبب افزایش راندمان محلول پاشی می گردد.

نکته مهم و موثر دیگر در تغذیه میکرو المنت ها ی کلات شده با امینو اسیدها ،جذب انها از برگ است. اسیدهای امینه فقط به صورت غیر فعال از کوتیکول برگ عبور نمی کنند ،بلکه بخش مهمی از جذب و جابجایی انها از طریق ناقل های اختصاصی انجام می شود. (Amino Acid Transporters)

این موضوع یکی از دلایل اصلی کارایی بالاتر آمینو کلات ها نسبت به بسیاری از نمک های معدنی در محلول پاشی است.

پس از محلول پاشی در مرحله اول  اسید های امینه یا  از مسیر کوتیکولی جذب می شوند و یا از مسیر روزنه ای . در مرحله بعدی ناقل های اختصاصی وارد عمل می شوند و با صرف انرژی اسید های امینه را به داخل سلول منتقل می کنند . در این مرحله است که عناصر میکرو کلات شده همراه با اسید امینه وارد سلول می شود.

وقتی عنصری مثل اهن یا روی که با امینو اسید ها کلات شده وارد گیاهی می شود دو حالت ممکن است اتفاق بیافتد:

1 – کمپلکس در آپو پلاست(فضای خارج از غشای پلاسمایی) تجزیه شود و سپس اسید امینه از طریق ناقل های اختصاصی خودش و عنصر فلزی هم از طریق ناقل های اختصاصی خودش جذب شود.

2 – کمپلکس کوچک امینو کلات مستقیما جذب و سپس درون سلول تجزیه شده و پس از ان وارد سیستم انتقال اوندی می شوند.

ناقل های متعددی از جمله proT1 و AAP2 و AAP1 در انتقال اسید های امینه به مریستم ها، برگ های جوان ، میوه ها و بذر پس از انتقال به سیستم اوندی فعال می شوند .

بنابراین با قطعیت می توان گفت ، اسید های امینه محلول پاشی شده فقط از طریق انتشار غیر فعال جذب نمی شوند ، بلکه پس از عبور از کوتیکول توسط ناقل های اختصاصی غشایی به طور فعال جذب و سپس در آوند ها جابجا می شوند.

بنابر انچه گفته شد امینو کلات ها نقش تغذیه ای موثرتری نسبت به کلات های شیمیایی سنتتیک ، هم در حفظ و نگه داری عنصر میکرو مورد نظر و هم در جذب و انتقال انها در اندام های گیاهی دارند.

نقش بیو استیمولانتی

25 درصد اسید امینه موجود در این ترکیب میزان بسیار بالایی است.این در حالی است که اکثر امینوکلات های موجود در بازار کشاورزی ایران بین 5 تا 15 درصد اسید امینه دارند .

این میزان بالای اسید امینه سبب می شود، علاوه بر کلات کنندگی، تاثیرات مثبت اسید های امینه را هم شاهد باشیم .به عبارت دیگرمی توان گفت میکرو میکس زنیت بیشتر یک ترکیب بیواستیمولانتی است.

بیش از 95 درصد از امینو اسید های این ترکیب، آزاد و همگی از نوع چپ گرد هستند .

آرژنین ( Arginine ) ، گلایسین ( Glycine ) ، گلوتامیک اسید ( Glutamic Acid ) ، سرین ( Serine ) و پرولین ( Proline ) بیشترین درصد اسیدهای امنیه در این ترکیب هستند.

اسید های امینه فقط نقش کلات کنندگی و ناقل عناصر را ندارند گرچه این نقش را مخصوصا به گلایسین (Glycine) خوبی انجام می دهد.

امینو اسید های موجود در ترکیب میکرو میکس زنیت طبق امینو گرام ارائه شده ، ضمن اینکه منشا گیاهی دارند با تکنولوژی روز مهندسی شده و انتخابی هستند و این امینوگرام تصادفی نیست و حاصل تجربه، دانش و تکنولوژی است.مجموعه امینو اسیدها به نحوی انتخاب شده اند که ضمن حداکثر کلات کنندگی ( میزان بالای گلایسین) بیشترین تاثیر بیواستیمولانتی را هم داشته باشند.( میزان بالای پرولین ، گلوتامیک اسید و ارژنین) که  به ویژه در متابولیسم تنش نقش مهمی دارند.

نقش اسید های امینه در کاهش و بهبوداثرات منفی تنش های محیطی و بیولوژیک

امینو کلات ها به دلیل همراه بودن امینو اسید ها با انها فقط از نظر تامین میکرو المنت های گیاه حائز اهمیت نیستند، بلکه تاثیر امینو اسیدهای همراه انها تحت عنوان انچه که ما تاثیرات بیواستیمولانتی می خوانیم اهمیت بسیار زیادی دارد.

این موضوع در محلول پاشی  میکرومیکس زنیت که دارای درصد بالایی از اسید امینه است (25 درصد) به خوبی خودش را نشان می دهد.

اسید های امینه موجود در این ترکیب کودی – بیواستیمولانتی ، فقط ناقل و حافظ عناصر معدنی ریز مغذی نیستند بلکه خودشان نیز در فرایند تنش(محیطی و بیولوژیک ) نقش مهمی دارند . این نقش مهم اسید های امینه در کنترل و مقاوم سازی گیاه نسبت به تنش های مختلف ، در ادامه به تفضیل توضیح داده خواهد شد.

در تنش خشکی و کم ابی ،گیاه دچار کاهش فشار تورژسانس و افزایش رادیکال های ازاد می شود. در چنین شرایطی که گیاه تحت تنش قرار دارد اسید های امینه ، مخصوصا پرولین (Proline) و گلوتامیک اسید (Glutamic Acid) با حفظ تعادل اسمزی سلول و حفظ اب در بافت های مختلف گیاه و همچنین با محافظت از غشا های سلولی سبب کاهش تاثیرات منفی تنش خشکی می شوند.

در تنش شوری جذب اب کاهش ومیزان و به دنبال ان سمیت سدیم افزایش پیدا می کند . چون شرایط شبیه تنش خشکی است در اینجا نیز اسید های امینه بخصوص پرولین و گلوتامیک اسید به همراه گلیسین (Glycine) و آرژینین (Arginine) با تنظیم فشار اسمزی سلول و در نتیجه حفظ آب آن و همچنین با محافظت از پروتیین ها و غشا و خنثی سازی رادیکال های آزاد به گیاهان در عبور از تنش های ناشی از شوری یاری می رسانند و خسارات ناشی از شوری را به حداقل می رسانند وجود اسید امینه هایی مانند پرولین ،گلو تامیک اسید و آرژنین بیشترین نقش را در تحمل گیاه به تنش شوری ایفا می کنند.

در تنش اکسیداتیو (Oxidative Stress) اسید های امینه، بسیار موثر بوده و در کنترل ROS  (Reactive Oxygen Species) (گونه های فعال اکسیژن ) نقش مهمی دارند. و در واقع اسید های امینه این عمل را با فعال کردن انزیم های انتی اکسیدانی نظیر سوپر اکسید دیسموتاز SOD پراکسیداز POD و کاتالاز CAT انجام می دهند.

تنش اکسیداتیو یکی از فاکتور های مهم در تاثیرات منفی تنش های مختلف ، مخصوصا در تنش دمایی است. متعادل کردن شرایط فیزیولوژیک گیاه در زمان تنش و حتی بعد از اتمام تنش از نقش های بسیار مهم امینو اسیدهاست .

در تنش دمایی ، گرمای شدید گیاه را دچار مشکلاتی نظیر دناتوره شدن پروتئینها وافزایش ROS می کند. علاوه بر پرولین ، متیونین (Methionine) نیز نقش بسیار مهمی بر عهده دارد ، سیستئین (Cysteine) نیزباکاهش آسیب اکسیداتیو و پایداری کلروپلاست خسارت ناشی از تنش گرمایی را کاهش می دهد. وقتی گیاهان تحت تاثیر گرما یا سرمای شدید قرار می گیرند ، ساختار پروتیین ها مخصوصا درکلروپلاست و میتو کندری سلول ها اسیب دیده و تخریب  می شود.

در سرمای شدید که با تخریب سلولی مواجه هستیم اگر اسید امینه هایی نظیر پرولین ، متیونین ، گلوتامیک اسید و آرژنین در سیتوپلاسم و شیره گیاهی قبل از بروز سرما (محلول پاشی قبل از سرما زدگی) افزایش پیدا کند، در کاهش خسارات ناشی از تنش سرمایی موثر هستند . از طرفی بعد از خسارت ناشی از تنش سرمایی ، می توان با محلول پاشی ترکیبی نظیر میکرومیکس زنیت و افزایش اسید های امینه ، بهبود و بازسازی اندام های هوایی را تسریع کرد.

بسیاری از اسید های امینه خودشان ملکول سیگنالینگ Signaling Molecules هستند . گلوتامات گیرنده هایی را فعال می کند که در نتیجه ان جذب نیتروژن ، رشد ریشه و پاسخ به تنش تنظیم می شود. پرولین هم علاوه بر نقش های بی همتایش ، به عنوان ملکول پیام رسان در تنش شوری و خشکی هم عمل می کند.

در تنش های بیولوژیک اسید های امینه به حفظ و بهبود فتوسنتز در تنش ها نیز کمک  می کنند ،این نکته یعنی ادامه تولید در گیاه که سبب بهبود و یاری رساندن به فرایند ترمیم و افزایش تولید می شود.

گیاهان وقتی دچار آفت و یا بیماری می شوند، در معرض تنش قرار می گیرند این تنش بیولوژیک رشد و نمو و به طبع ان تولید را تحت تاثیر قرار می دهد .استفاده از آفت کش ها ضمن کمک به کشاورزان برای گذر از این مرحله ، مجددا گیاه را دچار تنش متابولیکی می کنند .اگر در این زمان انواع اسید های امینه مانند پرولین ،گلیسین،گلوتامیک اسید،آرژنین ومتیونین در اختیار گیاه قرار گیرد چون سنتز پروتئین تسریع و افزایش پیدا می کند، در نتیجه فتوسنتز نیز بهبود و افزایش   می یابد و نهایتا بافت های گیاهی به سرعت ترمیم و بازسازی شده و دوره بازیابی گیاه کوتاهتر می شود.

تحقیقات جدید نشان می دهند ، گلیسین و گلوتامیک اسید موثر ترین اسیدهای امینه در افزایش جذب برگی آهن ،روی و منگنز هستند در حالی که پرولین بیشترین نقش ضد تنشی و تنظیم کننده پاسخ به شوری و خشکی را ایفا می کند این موضوع در فرمولاسیون و امینو گرام نهایی ترکیبات پیشرفته امینو کلات ها بسیار مهم است .و این مهم در امینو گرام ترکیب میکرو میکس زنیت مشهود است.

نتیجه گیری :

امروزه با پیشرفت دانش و فن آوری، تنها، در اختیار قرار دادن عناصر غذایی اهمیت ندارد بلکه استفاده از ترکیبات خاص که اصطلاحا به انها بیو استیمولانت گفته می شود همراه با عناصر غذایی تاثیر تغذیه ای انها را به شدت افزایش می دهد.

بیواستیمولانت ها محصولاتی هستندکه فرایند های تغذیه ای گیاه را مستقل از محتوای عناصر غذایی خود تحریک می کنند و هدف انها  بهبود کارایی مصرف عناصر غذایی،افزایش تحمل تنش های محیطی و همچنین افزایش دسترسی عناصر غذایی در خاک و ریزوسفر است.

اسید های امینه ،هیومیک ،فولویک و کیتو سان بخشی از این ترکیبات مهم و فوق العاده هستند .

محصول بسیار مهم و اثرگذار میکرومیکس زنیت با نگاهی به همین موضوع با تکنولوژی و دانش روز شرکت زنیت طراحی و تولید شده است .دارا بودن بیش از 25 درصد امینو اسید های ازاد و انتخاب شده ای مانند پرولین و گلیسین سبب شده تا این ترکیب کودی مخصوص محلول پاشی صرفا یک کود برای تامین میکرو المنت ها نباشد و اثرات مثبت جانبی زیادی را به همراه داشته باشد.

نویسندگان : آرش نیکوکار کارشناسی مهندسی کشاورزی و مدیرعامل بازرگانی نیکوکار ،سید فرید سیاح کارشناس ارشد تغذیه گیاهی و مدیر بخش تحقیق و توسعه بازرگانی نیکوکار

منابع:

• Chelated amino acids: biomass sources, preparation, properties, and biological activities Rania H. Jacob1 · Adel S. Afify1 · Sanaa M. Shanab2 · Emad A. Shalaby.
• Amino acid-based biostimulants and microbial biostimulants promote the growth, yield and resilience of strawberries in soilless glasshouse cultivation Ruvini Ranasingha, Anya Perera, Kambiz Baghalian, Christos Gerofotis First published: 15 July 2024
• Response of strawberry (Fragaria ananassa L.) to chilling and potassium supply from inorganic and amino acid-complexed sources Author links open overlay panelIman Salimi a, Amir Hossein Khoshgoftarmanesh b, Shakeh Markarian b, Seyed Ali Mohammad Mirmohammadi Maibodi c
• Review of Amino Acid Foliar Application as a Stress Mitigation Strategy: Unraveling the Protective Mechanisms Against Abiotic Stress Xiaoyu Ma, Mirezhatijiang Kayoumu, Yue Yin, Zewen Wang, Guilan Duan First published: 10 February 2026
• تاثیر محلول پاشی اسیدهای امینه بر رشد ،عملکرد و جذب عناصر غذایی پسته                        دانشگاه ولی عصر رفسنجان  رستگاری علی اکبر  ساعدی غلامرضا
• اثر اسید های امینه و عناصر ریزمغذی بر عملکرد و کیفیت انگور                                          دانشگاه شیراز   رونقی  محمد رضا