نکات کاربردی در محلول پاشی

مقدمه

در این مقاله که حاصل سالها تجربه و مطالعه است سعی شده کاربردی ترین و موثرترین نکات در محلول پاشی های کشاورزی (کود وسم) مورد بررسی و کنکاش قرار گیرند تا اثرگذاری ماده موثره افزایش پیدا کند، 6 مورد از مهمترین نکات را مفصلا توضیح داده و در نهایت نتیجه گیری می شود که تنها کیفیت بالای کود و سم تضمین اثر گذاری بالا را ندارد بلکه رعایت اصول و نکات ذکر شده در این مقاله نیز بسیار موثرخواهد بود و عدم رعایت انها ممکن است سبب هدر رفتن و بی فاید شدن محلول پاشی گردد.

در این مقاله ، کیفیت اب مورد استفاده، استفاده از میزان مناسب واطمینان از حجم دقیق تانکر، قطر قطرات محلول پاشی ، زمان محلول پاشی، امکانات و تجهیزات مناسب و  نکات فنی مهم درتهیه محلول کود وسم و نیز عملیات پس از محلول پاشی، مورد بررسی قرار گرفته اند.

در محلول پاشی انواع کود ها و سموم توجه به نکات بسیار مهمی که در ادامه می اید، می تواند تاثیر گذاری و کارایی ماده موثره مورد نظر درمحلول پاشی را به نحو قابل توجه ای افزایش دهد.

باید بدانیم تاثیر روش و نحوه محلول پاشی، هم سطح کیفیت سم یا کود مورد نظر ماست به عبارت دیگر با کیفیت ترین و موثر ترین سموم وکود ها در یک محلول پاشی بی کیفیت و نادرست هرز رفته و بی فایده می شوند

چند نکته مهم در این زمینه به شرح زیر می باشند:

1- کیفیت آب مورد استفاده

PH وEC آب دو فاکتور بسیار مهم در محلول پاشی می باشند. میزان بالای شوری و همچنین قلیایی بودن آب تاثیر منفی در جذب و تاثیر گذاری مواد موثره دارد.

افزایش EC آب از 2000 میکرو موس بر سانتیمتر به بالا تاثیر منفی خودش را آرام آرام بر جذب و اثرگذاری محلول پاشی به جا می گذارد، به نحوی که بالاتر از 5000 تا 8000میکرو موس بر سانتیمتر احتمالا حدود 30 درصد از جذب و  اثرگذاری ماده موثره کاهش پیدا می کند.(بسته به نوع سم یا کود)

متاسفانه گاهی دیده شده با EC بالاتر از 15000 میکرو موس بر سانتیمتر محلول پاشی انجام می شود .در محلول پاشی با آب بسیار شور نه تنها جذب و اثرگذاری ماده موثره کاهش می یابد ،بلکه عناصر مضر و مختل کننده فیزیولوژی گیاه مانند سدیم و کلر جذب می شوند.

از آنجایی که کاهش EC به راحتی امکان پذیر نیست توصیه می شود حتی المقدور برای محلول پاشی از منابع آب با شوری کمتر که در پیرامون اراضی کشاورزی مورد نظر قرار دارند استفاده شود.

PH بالا و قلیایی بودن آب نیز نکته منفی است که جذب و اثرگذاری ماده موثره را کاهش می دهد ،این موضوع بخصوص در قارچ کش ها به خوبی محسوس است .

استفاده از آب با PH  بالاتر از5/7 مخصوصا در قارچ کش ها می تواند گاهی تا نیمی از ماده موثره را بعد از یک ساعت از تهیه دوز مورد نظر، از تاثیر گذاری خارج و بی اثر کند.

خوشبختانه امروزه محلول های کنترل PHمتعددی در بازار کشاورزی وجود دارند که با استفاده از آنها می توان PH آب را تا میزان دلخواه کاهش داد و از تاثیرات منفی ان در امان بود.

PHمناسب برای محلول پاشی بین 5/5 تا 6 است .با ترکیبات امفوتریک موجود در بازار کشاورزی (کنترل کنند های PH )به راحتی و با میزان کم می توان PH محیط تانکر را به حد مورد نظر رساند .

در ضمن استفاده از مویان نیز مخصوصا برای کود ها و سموم سیستمیک کمک شایانی به جذب می کند .این ترکیبات کشش سطحی آب را کاهش داده و سبب می شوند قطرات به خوبی در سطح برگ پخش و چسبیده شده و جذب افزایش پیدا می کند.

2- استفاده از میزان مناسب واطمینان از حجم دقیق تانکر

بسیاری از تانکر های مورد استفاده ،استاندارد نبوده و حجم واقعی آنها با حجم اسمی آنها متفاوت است ،این موضوع دوز و میزان مناسب را مختل و سبب می شود نتیجه مورد نظر از محلول پاشی حاصل نشود.

با اندازه گیری ابعاد تانکر و با استفاده از روابط ساده ریاضی می توان با تقریب نزدیک به واقع حجم تانکر را اندازه گیری کرد. دوز مورد نظر حتما باید با در نظر گرفتن حجم دقیق تانکر تهیه شود.

دوز و میزان سم یا کودی که توسط کارشناسان مربوطه و یا کارخانه سازنده توصیه می شود ، مد نظر قرار گرفته و طبق همان دستورالعمل تهیه شود، بدیهی است هرگونه تغییر در دوز و دستورالعمل توصیه شده ،در نتیجه محلول پاشی تاثیر خواهد گذاشت.

3- قطر قطرات محلول پاشی

یکی از مهمترین نکات در یک محلول پاشی موثر و با راندمان بالا اندازه قطرات خروجی از نازل است ،باید توجه داشت که هدف از یک محلول پاشی موثر قرار گرفتن قطرات بر روی سطح برگ است نه شستشوی گیاه و ریزش آب و مواد محلول به روی خاک.

قطر قطرات را بر حسب میکرو متر بیان می کنند .هر میکرو متر 1000/1 (یک هزارم )میلیمتر است.معمولا قطرات بسیار ریز تاثیر گزاری بیشتری دارند ولی به دلیل سبکی امکان هرز رفتن در اثر جریان هوا و نرسیدن به هدف اصلی یعنی برگ وجود دارد و از طرف دیگر قطرات بسیار درشت گرچه روی سطح برگ قرار می گیرند ولی احتمال ریزش آنها به روی خاک زیاد یاد است.

دسته بندی قطرات بر حسب اندازه قطر آنها به شرح زیر است:

قطر قطره بر حسب میکرو متر	دسته بندی کیفی
کمتر از 100 میکرو متر	خیلی ریز(Extremely Fine)
بین100 تا 150 میکرو متر	خیلی کوچک  (Very Fine)
بین 150 تا225 میکرو متر	کوچک    (Fine)
بین 225 تا 325 میکرومتر	متوسط (Medium)
بین 325 تا 400 میکرومتر	درشت(Coarse)
بین 400 تا 500 میکرو متر	خیلی درشت (Very Coarse)
بیش از 500 میکرو متر	فوق العاده درشت(Ultra Coarse)

مطالعات نشان می دهند برای محصولات مختلف قطر قطره بهینه متفاوت

است اما به طور کلی :

قارچ کش ها ،افت کش های تماسی و کود های محلول پاشی با قطر کوچک تا

متوسط بهترین جواب را می دهند و علف کش های سیستمیک (خاک آمیز یا پیش رویشی) و افت کش های سیستمیک بهترین جواب را در محدوده متوسط تا درشت خواهند داشت.

در انتخاب اندازه قطرات دو نکته کلیدی وجود دارد،اول پوشش و سطح تماسی  که مد نظر است دوم عوامل محیطی که بر محلول پاشی تاثیرگذار هستند.

قطرات ریز سطح برگ را بیشتر و بهتر پوشش داده و سطح تماس بیشتری را ایجاد می کنند.استفاده از نازل های هواده (Air Induction) می تواند قطرات را به توده های بزرگتر بدل کرده و محلول پاشی با کیفیت تر و موثر تری را به دنبال داشته باشد .

از طرف دیگر باد بردگی و تبخیر در قطرات ریز و یا خیلی ریز به مراتب بیشتر از قطراتی با اندازه متوسط است و همچنین در درختان مرتفع و یا درختانی با تاج متراکم قطرات درشت نفوذ بهتر و بیشتر دارند.

انتخاب اندازه قطرات یک موازنه است ،قطرات کوچک پوشش و سطح تماس بیشتری به ما می دهند اما خطر تبخیر و باد بردگی هم افزایش می یابد و در مقابل قطرات درشت تر ،نفوذ و نشست خوبی دارند و برای درختان مرتفع گزینه مناسبی هستند اما ممکن است سطح تماس و پوشش کمتری به ما بدهند.

گاهی بر چسب سموم و کود ها در این مورد توصیه های مناسبی می کنند که می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

استفاده از نازل های هوا ده Air Induction) ( برای زمانی که می خواهیم قطرات ریزتر داشته باشیم و نازل های زاویه پهن برای زمانی که قطراتی با اندازه درشت تر مورد نیاز است، سبب بالارفتن راندمان و کاهش آلودگی محیط می شود .

4- زمان محلول پاشی

بهترین زمان محلول پاشی صبح زود و یا غروب است ،منظور از صبح زود یعنی زمانی بین ابتدای فجرتا ابتدای طلوع خورشید.

در زمان های فوق دمای پایین تر و رطوبت نسبی بیشتر ،سبب می شود تبخیر کاهش و در نتیجه جذب افزایش پیدا کند و همچنین خطر سوختگی برگ و استرس و تنش ناشی از پاشش در گرمای ظهر  از بین برود.

بهترین دما برای محلول پاشی محدوده 15 تا 25 درجه سانتیگراد است و سرعت باد باید  کمتر از 5 متر بر ثانیه  باشد.

در زمان بارندگی یا زمانی که احتمال بارش وجود دارد محلول پاشی انجام نشود. بارندگی چندین ساعت پس از محلول پاشی کود ها و سموم سیستمیک چندان تاثیری در جذب ندارد ،اما بارندگی حتی چند روز بعد از محلول پاشی  سموم تماسی و گوارشی تاثیر سم را کاهش می دهد .

آبیاری گیاه قبل از محلول پاشی تاثیر بسیار مثبتی در جذب و انتقال مواد موثره و همچنین کاهش خطر برگ سوزی دارد بنابراین سعی شود در زمان سیرابی و شادابی گیاه محلول پاشی انجام شود.

5- امکانات و تجهیزات مناسب

الف- همزن

برای داشتن محلولی یکنواخت و یک دست در طول دوره محلول پاشی و جلوگیری از رسوب و دو فاز شدن محلول،لازم است تانکر سمپاشی مجهز به همزن باشد.در صورتی که از مخزن های کوچک برای سمپاشی استفاده می شود و فاقد همزن هستند توصیه می شود حتما هر چند دقیقه یکبار سرلانس

با پمپاژ حد اکثر در داخل مخزن قرار گیرد.

همزدن مداوم مخصوصا برای ترکیبات سوسپانسیون و امولسیون بسیار ضروری است .برای مثال اگر از روغن ولک استفاده می شود در صورت عدم استفاده از همزن و به دلیل عدم اختلاط روغن و آب ،محلول پاشی بسیار بد و غیر یکنواخت خواهد بود و احتمال برگ سوزی زیاد خواهد شد.

به یاد داشته باشید آب برگشتی از پمپ به مخزن و یا تکان خوردن تانکر هرگز عمل همزن را انجام نمی دهد و محلولی یکنواخت ایجاد نمی کند.

بهتر است که کود و یا سم مورد نظر ابتدا در حجم کمتری به خوبی حل و سپس در مخزن اصلی ریخته شود.

ب-انواع لانس

لانس های متعددی وجود دارند که بنا به کار برد می توان از آنها استفاده کرد بدیهی است که استفاده بجا و به موقع از هر کدام از آنها راندمان را افزایش می دهد.

لانس ساده) Straight lance  (لانس تلسکوپی (Telescopic Lance)   لانس خم دار  (Curved Lance)لانس تفنگی(Gun Lance) لانس توربوجت (Turbo Jet Lance) تعدادی از انواع لانس ها هستند که هر کدام در موارد خاص بهترین جواب را می دهند. برای مثال لانس خم دار با زاویه 40 یا 60 درجه ،پاشش در سطح زیرین برگ ها و برای آفاتی مانند سفیدک یا انواع کنه ها را بدون خم شدن اپراتور  فراهم می کند.

در انتخاب لانس به نکات زیر باید توجه کرد:

– نوع محصول و ارتفاع گیاه

– ظرفیت پمپ سمپاش و فشار کاری متناسب با ان

– ضد زنگ و سبک بودن لانس

– استفاده از فیلتر در ورودی به پمپ و لانس

ج- انواع نازل ها

اسم نازل	شکل پاشش	اندازه قطرات	موارد استفاده
نازل تی جت پره ای	تخت و نواری	ریز تا متوسط	سموم تماسی و محلول پاشی کود ها
نازل مخروطی تو خالی	مخروطی حلقه ای	بسیار ریز	سموم سیستمیک مخصوصا در باغات
نازل قطره ای درشت	بیضی به کمک سیستم مکش هوا	درشت	علف کش های سیستمیک و محلول پاشی در باد ملایم
نازل تیغه ای دو گانه	دو طرفه – جلو و عقب	متوسط تا درشت	علف کش ها در مزارع متراکم و زمانی که جهت باد متغیر است
نازل چرخشی	مخروطی	خیلی ریز	پهباد،توربولاینر و فن دار
نازل فواره ای	پرفشار با زاویه باز	درشت	شستشوی تجهیزات و بستر ها

د- لباس،ماسک و فیلتر

حفظ ایمنی و سلامت نیروی انسانی از واجب ترین و مهمترین اصولی است که باید مد نظر قرار گیرد . تماس سم و کود با پوست ،ورود انها به ریه،چشم و دهان ممکن است تاثیرات منفی جبران ناپذیری به اپراتور وارد کند ،بنابراین

پوشش مناسب و ایمن از اولویت های اولیه در هر گونه محلول پاشی است .

مشخصات پوشش مناسب به شرح زیر است:

1- لباس یکسره (Coverall  یا  Overall)

لباس باید از جنس پلی اتیلن لمینت دار،ضد نفوذ به قطرات و مه با استین و پاچه کش دار یا دارای قابلیت چسب .

2- دستکش بلند و مقاوم به مواد شیمیایی

هرگز از دستکش پارچه ای یا چرمی استفاده نشود .

3-چکمه لاستیکی تا زیر زانو

4-کلاه لبه دار یا هود لباس

موضوع مهم دیگر در محلول پاشی ها استفاده از ماسک و فیلتر مناسب است.

توجه به این نکته ضروری است که ماسک های کاغذی و یا پارچه ای به هیچ وجه مناسب محلول پاشی ترکیبات شیمیایی نیستند.

ضروری است اپراتور از ماسک نیم صورت یا تمام صورت و دارای فیلتر قابل تعویض استفاده کند .فیلتر ها P3 مناسب ترین فیلتر، مخصوصا در زمان استفاده از سموم پودری و یا مه پاشی شدید هستند.

استفاده از عینک یا شیلد نیز مخصوصا هنگام مخلوط کردن مواد و شستشوی دستگاه لازم و ضروری است.

6- نکات فنی مهم در تهیه محلول کود و سم و عملیات پس از محلول پاشی

الف-حتما به توصیه های روی برچسب و همچنین نظرات کارشناسان مربوطه توجه شود.دوز و میزان مصرف با دقت زیاد تهیه شود .نکات ایمنی با وسواس و تاکید مد نظر قرار گیرند.

ب-یکی از نکات مهم مخصوصا در سمپاشی ها، توجه به دوره کارنس است.دوره کارنس به مدت زمانی گفته می شود که بعد از سمپاشی میزان ماده موثره در گیاه به حدی تقلیل پیدا می کند که برای انسان مضر نباشد.توجه به این نکته یعنی باقی مانده سم در محصولات کشاورزی روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می کند.

ج- اختلاط مواد مختلف از جمله اختلاط سموم و کودها مطلوب کشاورز است ،زیرا صرفه اقتصادی دارد. اما ترجیحا اختلاط، مناسب نیست و تا آنجا که ممکن است بایستی از اختلاط جلوگیری شود،در صورت اصرار بر اختلاط حتما با کارشناسان با تجربه مشورت شود گاهی اختلاط مواد مختلف تاثیر آنها را کاهش داده و یا حتی اثرات منفی بر گیاه می گذارند.

د- تناوب و تکرار محلول پاشی طبق نیاز گیاه و توصیه کارشناسان تغذیه یا گیاه پزشک انجام شود .

ه- بلافاصله پس از اتمام عملیات محلول پاشی ،تانک سمپاش،لوله ها و نازل ها با آب تمیز شسته شوند .در صورت استفاده از سموم روغنی یا چسبنده ،از محلول شستشو (آب+کمی شوینده)استفاده شود . فیلتر های ماسک هر چند وقت یکبار تعویض و لباس ها نیز شسته شوند.

و- محلول های اضافه و آب شستشوی لوازم در جوی آب و کانال های تخلیه وارد نشود بلکه طبق دستور العمل های مندرج در روی قوطی ها در اراضی دور از کشاورزی و محیط زندگی که آسیبی به انسان و گیاه نزند ریخته شود .ظرف های خالی سم و کود  به صورت بهداشتی دفن و یا به مراکز جمع اوری تحویل داده شود.

ز – بعد از اتمام عملیات محلول پاشی اپراتور حتما باید دوش بگیرد گرچه در طول محلول پاشی باید دقت لازم صورت گیرد که ترکیب محلول پاشی با پوست و چشم تماس پیدا نکند.

 

 

امروزه محلول پاشی انواع کود ها و جذب از طریق برگ در کشاورزی امری رایج و موثر است ،توجه به نکات کلیدی که گفته شد قطعا راندمان و تاثیر کودهای محلول پاشی را افزایش می دهد،این موضوع را ما در مجموعه بازرگانی نیکوکار ( واردت کننده برند زنیت ) به چشم دیده ایم ،کود های امینو سان و الجیسان شرکت زنیت المان به صورت مختلط و در چند نوبت در ابتدای فصل رشد به صورت مشهودی رشد رویشی و دانه بندی موفق را بهبود می بخشند.این مورد را در باغات پسته کرمان و با رعایت اصول محلول پاشی صحیح و با مقایسه با شاهد به خوبی مشاهده کرده ایم .

رشد بسیار خوب برگ ،رنگ سبز ان و همچنین افزایش پنج برگی نسبت به سه برگی به خوبی اثر بخشی این محلول پاشی را در باغات پسته نشان می دهد .

مجددا ذکر این نکته را ضروری می دانم که تنها کیفیت بالای کود و سم تضمین اثر گذاری بالا را ندارد بلکه رعایت اصول و نکات ذکر شده در این مقاله نیز بسیار موثر خواهد بود.

به امید روزهای درخشان در آینده کشاورزی ایران

 

 

نویسنده : سید فرید سیاح

کارشناس ارشد حاصلخیزی و شیمی خاک

مدیر فنی شرکت بازرگانی نیکوکار واردکننده محصولات زنیت آلمان